Skip to content

Posts from the ‘in contact met jezelf’ Category

angst als wegwijzer

Plotseling gevaar
Bij reëel gevaar is het fantastisch dat ons lijf een snelle en forse waarschuwing geeft. Zonder dat de ratio zich ermee bemoeit gaan we vechten, vluchten of geen van beiden en bevriezen we als het ware. Dan is dit veelal een gezonde neiging van ons oerinstinct, reflexmatig gestuurd door ons reptielenbrein. Daar hebben we met ons verstand niets over te zeggen en het zorgt voor overleving bij het naderen van bijvoorbeeld een diepe afgrond, een gevaarlijk dier, een pikdonkere stille steeg en bij zoveel meer akeligs wat je mee kunt maken. Overigens in vroegere tijden veel en veel meer dan heden ten dage.

Angst is een gevoel, net als verdriet, blijdschap of boosheid, dat ons van binnenuit informatie geeft hoe we voor onze behoeften kunnen zorgen. Angst helpt narigheid voorkomen door ons tijdig en adequaat in veiligheid te brengen.

Geen gevaar, wel angst
Bij irreëel gevaar is er sprake van hulpeloos lijden dat je geen goed doet. Dan is onze gezonde innerlijke wegwijzer over-actief, met een te scherp afgesteld alarmsysteem. Continu de omgeving aftastend om onder veronderstelde dreiging weg te komen. Onze hersenen maken geen verschil tussen feitelijk of schijnbaar gevaar. Je bent mogelijk bang voor iets dat feitelijk al lang achter je ligt. De pijnlijke weggestopte waarheid dat je als kind niet kreeg wat je wel nodig had. Herhaling van iets wat akelig voelde in het verleden, daar pas je voor. En begrijpelijk. Dit leidt tot overmatige bezorgdheid voor wat komen gaat. Alsmaar piekeren en angstvallig geloven dat je zorgelijke gedachten nog waar zijn ook. Alsof we door bang te zijn dreiging kunnen voorkomen. Het lijkt te moeilijk om de feitelijke waarheid op dit moment te voelen, te herkennen en te erkennen. Gewoonweg omdat je niet geleerd hebt om te luisteren naar de boodschappen van je lijf.

Stokstijf van schrik
Bij een abrupte schrikreflex verstijft het lichaam, het innerlijk vernauwd, spieren trekken samen en verkrampen en de adem stokt. Er is geen actieve reactie meer op gevaar. De feitelijke of ilussioire dreiging is te groot. Je valt letterlijk en figuurlijk stil. In het dierenrijk kiest het dier om te overleven voor de immobiele camouflagestand. Gezegdes die hierbij voor zich spreken zijn:

‘Ik stond stokstijf van de schrik’.
‘Van paniek wist ik me geen raad’.
‘Ik stond aan de grond genageld’.


Helemaal perplex in de situatie. Dan ervaar je eerst de vriesreactie om van daaruit vliegensvlug in te schatten wat het veiligst lijkt, hoe je jezelf zo snel mogelijk uit de dreigende situatie kunt redden; wordt het vluchten of vechten?

Chronische over-spanning
In de huidige westerse samenleving is een schrikreactie die tot bevriezing lijdt helaas bij velen chronisch geworden. Alsof steeds een radar actief is die signalen uit de omgeving oppikt om te signaleren of het veilig is in de buurt. Je houdt vol onbewuste spanning je voelsprieten in de lucht, klaar om jezelf in veiligheid te brengen. Psychische spanning is vaak af te lezen aan lichaamstaal die voortkomt uit spierspanning. Je kunt voor vanalles bang zijn. Bijvoorbeeld

  • Angst om overlevingspatronen los te laten en oud zeer toe te laten.
  • Plankenkoorts, angst voor profilering, succesangst, faalangst.
  • Angst voor controleverlies, ziekte en pijn.
  • Sociale angst, bang voor kritiek, afwijzing en eenzaamheid.

De hulpeloosheid die met een van deze angsten gepaard gaat kan zelfs leiden tot een paniekaanval. Transpiratie, duizeligheid, wazig zien, koude rillingen, verstoorde ademhaling, hartkloppingen, trillen of beven, misselijkheid en andere akelige klachten zijn hiervan het gevolg. Het voelt als werkelijk zeer bedreigend. Het lichaam waarschuwt je aan alle kanten om je te beschermen voor onheil.

Angst in de ogen kijken
Als je de angst die opkomt recht in de ogen kijkt zul je zien dat deze vanzelf afneemt. Juist het uit de weg gaan van angst zorgt voor problemen. Bij paniek vlucht je letterlijk naar de zolder van je lijf. Je piekert je suf. Je blijft hangen in verhalen en er komen steeds meer verhalen en drama’s bij. Terwijl het juist op de begane grond, in je ‘innerlijke woonkamer’, een stuk veiliger is. Inbrekers gaan echt wel een deur verder als ze merken dat er iemand thuis is in de woonkamer. En als daar nog oud zeer opgeruimd moet worden lijkt de tijd daarvoor aangebroken. Het serieus nemen van je feitelijke geschiedenis is vaak al genoeg. Nu als volwassene kun je het gemis dat toen te zwaar voelde wel dragen, wel in perspectief plaatsen en je kunt nu wel voor jezelf zorgen. Juist door de moed te hebben angst openlijk te ervaren verdwijnt deze en komt innerlijke rust in de plaats. Bij dierbaren, bij moeder natuur, boeddha, maria van altijddurende bijstand, god of welke steun en toeverlaat je ook kiest, kun je onbevangen jezelf zijn met al je angst en twijfel. Je voelt je gesteund en veilig genoeg om je innerlijk ‘op te ruimen’, wordt opener en rustiger en daarmee liefdevoller voor jezelf en anderen. Liefst in die volgorde.

Gevoelig verstand en verstandig gevoel
Je gevoeligheid voor signalen vanuit je lichaam neemt toe als je hier meer naar gaat luisteren. Je raakt vertrouwd met je binnenwereld, dit verstevigt je zelfvertrouwen en je ervaart basiszekerheid. Je leert moedig de jouw passende maat vinden tussen al te voorzichtig handelen en onbezonnen gedrag. Intuïtief voel je aan wat voor jou wel of niet pluis is. Tenminste als je tijdig stil staat bij jezelf en je zintuiglijke binnenwereld bewust aandacht geeft. Angst heeft een helpende duidelijke boodschap. Hoe meer je deze boodschap serieus neemt en vervolgens verstandige keuzes maakt, hoe meer angst een wegwijzer voor je zal zijn en hoe beter je jezelf beschermt.

wat vertelt je lijf?

heldere stroom
Te veel riet, stengels, gras en nog veel meer zorgt ervoor dat sloten verstopt raken. Bladeren raken aangekoekt, het water stroomt niet meer en ruikt niet meer fris. Dat vraagt, snoei- ruim- en knipwerk om weer vlotte doorgang te krijgen. Het water wordt na zo’n grote schoonmaak met de dag helderder. Hierover las ik in het boek van Herman van Veen ‘Voor het eerst’. Hij schrijft ‘die sloten zijn eigenlijk niet anders dan darmen in een lichaam, ze nemen op, ze voeren af.’  En dat brengt mij op het thema gevoels-verstopping.

gevoels-verstopping
Hoe helder is onze lijfelijke energiestroom? Zijn er emoties zoals angst, verdriet of boosheid die nog in een donker hoekje wachten totdat ze de ruimte krijgen? Deze nog niet verteerde emoties verstoppen en verkrampen de boel onbewust en brengen als het te lang duurt spanningsklachten met zich mee. Bijvoorbeeld een dichtgeknepen keel, strakke schouders, verkrampte kaak, zere nek of een knoop in de maag. Vind je het spannend om je lichaamssignalen en gevoelens toe te laten? Neem je daarom de bekende en ogenschijnlijk veilige route naar je ratio? Dit blijkt voor velen een onbewust weg-bewegen van de realiteit en van innerlijke pijn. Geen afleiding of demping met alcohol of drugs maar met piekeren en malen. Ik noem het wel eens de vlucht naar het ‘hoofdkantoor’.

verhalen over toen en straks
Directe beleving van lichaamssensaties en gevoelens moet dan plaatsmaken voor gedachten en verhalen over gisteren en morgen. Deze route is veelal een geautomatiseerd overlevingspatroon geworden dat vroeger kennelijk noodzakelijk was maar nu niet meer werkzaam blijkt. De schrijver Jan Geurtz noemt dit ‘Verslaafd aan het denken’. Nog te bang om te voelen wat er te voelen valt. Helaas hebben we niet op de basisschool geleerd om hier vertrouwd mee te raken en te ervaren dat emoties voelen niet eng is. Zolang je denkt en hecht aan je emotionele verhalen en bijpassende drama’s hoef je NU niet te voelen. Je hebt de illusie hierdoor goed voor jezelf te zorgen, terwijl fysieke en psychische stressklachten door je innerlijke afweer juist toenemen.

kwetsuren helen
Het vraagt moed om echt de confrontatie met jezelf aan te gaan. Om je innerlijke stilte op te zoeken. Om te zinken en te zakken naar het stevig fundament van je lijf. Om te luisteren naar wat je lijf je te vertellen heeft. Sommige mensen hebben zoveel kwetsuren gekend in hun leven dat er verdrietig genoeg sprake lijkt van innerlijke bevriezing. Wanneer is de tijd rijp om deze innerlijke kou met veiligheid, warmte en tederheid geleidelijk te laten ontdooien en smelten? Daar hoef je niet hard voor te werken. Toelaten is genoeg. Geen afleiding maar toeleiding naar je gevoelsleven. Dit geeft letterlijk en figuurlijk lijfelijk ruimte voor stromende levensenergie? Wat helpt je om deze weg naar binnen te gaan? Om vanuit innerlijke stilte gewoonweg toe te laten en te ervaren wat er is. Niet meer en niet minder. Dit is ieders eigen proces dat zich al dan niet met hulp van iemand waar je je veilig genoeg bij voelt voltrekt. Dan is er ruimte om je kwetsuren te helen en je natuurlijke intelligentie helpt daarbij. Met respect voor ieders menselijkheid, met alle kwetsbaarheid en kracht.

‘ik wil van dat eeuwige schuldgevoel af’

Last van schuldgevoel
Bovenstaande verzuchting van een client vormt de inspiratie voor dit blog. Als je last hebt van schuldgevoel zit je geweten je in de weg met een akelig gevoel over iets wat je wel of niet hebt gedaan. Dit feit kun je niet meer terugdraaien. Wat gebeurd is, is gebeurd. Je voelt je ellendig omdat je meent dat je tekort geschoten bent of denkt dat je iemand schade hebt berokkend. Of gewoonweg omdat je het goed hebt en je schuldig voelt ten opzichte van anderen die het op het oog minder goed hebben. Misschien ga je hierdoor deze persoon of die situatie wel uit de weg.

Mijn geweten speelt me parten
Irreëel schuldgevoel ontstaat omdat je jezelf tot iets verplicht hebt, wat je niet waar hebt kunnen maken. Je kunt jezelf wel voor je kop slaan of de haren uit je hoofd trekken. Je voelt zoveel narigheid over jezelf dat je amper rechtop durft te lopen. Met schuldgevoel richt je je boosheid -uit angst voor confrontatie met de ander- op jezelf. Je voelt je buitengewoon verantwoordelijkheid voor alles en iedereen. Je lijdt aan schuldgevoel omdat je in strijd handelt met wat je volgens jou hoort te doen.

‘Ik moet altijd voor iedereen klaarstaan’. Is dat waar?
Je focus lijkt vooral gericht op het gelukkig maken van anderen en zelfzorg komt daarmee op de tweede plaats. Is dit in de valse hoop dat ze je aardig vinden en niet in de steek laten? Jij kunt niet weten wat voor de ander het beste is. Dat kun je alleen maar zelf weten. En als ik steeds bezig ben, vanuit mijn reddersdrang, jou aandacht te geven wie geeft mij dan aandacht? Irreële gedachten kunnen danig in de weg zitten. Voorbeelden hiervan die schuldgevoel uitvergroten zijn:

  • Ik hoor niet blij of gelukkig te zijn nu hij of zij het zo moeilijk heeft.
  • Ik moet altijd een lieve moeder, zus, vriendin, therapeut, etc. zijn.
  • Ik mag geen nee zeggen, niet boos worden moet de verstandigste zijn.
  • Ik mag mijn talenten niet tonen, dat is zo naar voor mijn collega.

Is dit echt waar? Of ben je zo bang om ‘nee’ te zeggen in de veronderstelling dat je de teleurstelling van de ander niet kunt verdragen. Of omdat je hebt ervaren dat je liefde moet verdienen door goede prestaties of door altijd aardig te blijven. Helaas heb je hier kennelijk te weinig vrijheid in ervaren.

Schuldgevoel verzachten
Schuldgevoel laat zien dat we iets hebben gedaan waarbij we niet trouw waren aan onszelf en waarbij we onszelf en bovendien een ander tekort hebben gedaan. Schuldgevoel wordt vaak gevolgd door spijt. Verlichting van schuldgevoel is mogelijk door alsnog je verantwoordelijkheid te nemen voor dat wat achteraf niet goed voelt. Je wilt zo gauw als het kan de pijn van schuldgevoel verzachten en het weer goed maken door bijvoorbeeld je excuses aan te bieden. Of door te herstellen wat je nog herstellen kunt. Of door iets ongedaan maken te maken of alsnog te doen wat je hebt beloofd.
En vooral door je onschuld te zien en jezelf te vergeven.

Zeg maar ja tegen het leven
Bewust ‘ja’ zeggen tegen je behoeften, ook als de ander dat niet plezierig vindt, daar is moed voor nodig. Je bent daarvoor geen verantwoording schuldig.

Het betekent dat je luistert naar je lijf en gevoel, in beweging komt en gezonde grenzen stelt. Ook als je vermoedt dat de ander daar niet van gediend is.

Dit assertief gedrag is mijns inziens een teken van gezonde zelfzorg en betekent niet dat je handelt tegen de ander. Je maakt juist ruimte voor oprechte verbinding met jezelf en de ander. Je erkent ieders eigenheid en menselijkheid met alle zon- en schaduwzijden die daarbij horen. Dan is sprake van echte ontmoeting van hart tot hart.

ons lichaam, een loepzuiver kompas

Ons lichaam kun je beschouwen als ‘drager’ van gevoelens met een feilloos en vaak onbewust verhaal over onze passies en talenten. De tastzin wordt gezien als meest directe vorm van communicatie. Via de tast wordt ontdekt wat in essentie aanwezig is aan authentieke verlangens en unieke gaven.
Je laat als het ware je lichaam ‘spreken’ over het gevoel met jezelf en met je omgeving. En je lichaam liegt nooit!

Gevoelens toelaten of negeren?
Veel mensen leven en werken vooral vanuit hun ratio, wilskracht en effectiviteit. Effectiviteit in de zin van resultaatgerichtheid heeft als gevaar in zich dat gevoelens vergeten raken of erger nog, genegeerd worden ten dienste van de targets en de ambitie om te scoren. Er ontstaat een neiging tot controle. Signalen van het eigen lichaam worden nauwelijks meer opgepikt en lichamelijke klachten ontstaan.

Natuurlijk herstel
Via de direct voelbare ervaring, het affectief contact met jezelf en de ander , breng je natuurlijk herstel op gang. Affectief bevestigend contact doet goed. Je gemoed raakt bewogen. De ander bevestiging geven in haar of zijn wezen betekent niet toedekken maar juist onthullen. Dat vraagt erom de ander respectvol te confronteren met haar of zijn verantwoordelijkheid en mogelijkheden voor eigen keuzes en gedrag.

Basis-zekerheid
Juist door het contact met jezelf, inclusief je lichaamssignalen en gevoelsleven, ligt de mogelijkheid om je natuurlijk talent, je kwaliteiten en je assertiviteit toe te eigenen en in te zetten. Er groeit een besef van eigenheid, een basis van zekerheid. Geleidelijk aan ontstaat een vernieuwde verbinding tot jezelf en van daaruit tot je loopbaan en/of levensloop. Persoonlijke en professionele ontwikkeling draait om vragen als ‘Wat wil ik, kan ik, doe ik?’ en ‘Bevalt dat?’. De antwoorden worden meer en meer vanuit trouw aan jezelf ingegeven.

Van roofbouw naar vitaliteit
Mensen die hulp vragen zijn vaak professionals met een overvolle agenda, die overzicht en innerlijke rust missen. Mensen die disbalans ervaren tussen zorg bieden (te veel) en zorg ontvangen (te weinig).
Die last hebben van voortdurende vermoeidheid, overspanning of burn-out. Maar ook mensen die vroegtijdig beseffen dat ze te vaak roofbouw op zichzelf plegen of te maken hebben met terugkerende stagnatie in werk en/of prive-leven. Voor wie het gevoel heeft meer te overleven dan te leven zal het varen op het lijfelijk loepzuiver kompas heilzaam zijn. Het perspectief is dat je innerlijke rust ervaart, ook ten tijde van hectiek en dynamiek. Dankzij het herstel van je oorspronkelijk gevoel van eigenheid kun je grenzen signaleren en constructief leren hanteren. Dit bevordert je vitaliteit.

Glashelder inzicht
De kwaliteit van het in contact zijn met elkaar draagt bij aan persoonlijke groei en bloei. Door de expliciete aandacht voor lichaamsbewustzijn, het gevoelsleven en je natuurlijke eigenheid. Juist met affectie is persoonlijke en professionele effectiviteit te bereiken. Affectie treft het hart en maakt loopbaan- en levensvragen direct glashelder.


elke dag een schone lei

Elke dag maak ik mijn prullenmand leeg die in de hoek van de kamer staat. Maar ook mijn digitale prullenmand. En last but not least leeg ik het liefst mijn interne prullenmand ook elke dag. Zijn er nog losse eindjes? Wacht nog iemand op antwoord? Heb ik me vandaag ergens aan geïrriteerd of voelde ik verdriet dat nog ruimte vraagt? Meestal doe ik dat in de ochtend. Op mijn meditatiekussen op een schapenvacht die al jaren meegaat. Warme sokken aan, kussentje, thee en keukenrol in de buurt en zitten maar. Soms met wat rek- en strekoefeningen tussendoor. Mijn lijf geeft vanzelf aan waar ruimte voor nodig is. Of ik innerlijke stofnesten heb of overbodige prullaria meezeul. Of dat mijn innerlijke prullenmand toch nog niet helemaal leeg is. Hoppetee…. ,denkbeeldig gaat de tuinslang erdoor om laatste restjes oud zeer weg te spoelen.

Daar ben ik niet meer bang van. Die pijn, dat ongemak, kan ik dragen. Een naar gevoel komt op als een golf in de zee en verdwijnt vanzelf weer in kalmte. En het is nog steeds hetzelfde water. De kwetsuren van toen zijn voorbij, die liggen ver achter me. Dat hoef ik niet langer te bewaren.
En soms is er toch weer iets dat aandacht vraagt. Iets waar ik langer een onrustig gemoed van heb dan dat bij het feitelijke voorval past. Dat vraagt verdere opruiming. Tijd om te verteren en te integreren in mijn levensverhaal. De lessen van de ervaring sla ik op en de rest gaat richting prullenmand. Zo doende heb ik weer volop verse energie voor de dag. 

Vanuit de plek waar ik meestal zit heb ik uitzicht op een stromende rivier. Stilstaand water wordt van alles, behalve fris. Stromend water verfrist zichzelf. Het voelt heerlijk om me daarmee te verbinden. Zo’n prachtige metafoor. Elke dag weer anders, net als mijn en jouw binnenste. Hoe minder blokkades in de weg liggen hoe vloeiender de stroom. Een frisse start. Een nieuw begin.

directe beleving

Net als deze dagelijks verse sporen die ik in de vroege ochtend zag op het strand n Egmond aan Zee, kunnen we dagelijks verse gevoelens waarnemen in ons lijf.

“Een mens lijdt dikwijls het meest
door het lijden dat zij vreest.
Doch dat nooit op zal dagen.
Zo heeft men meer te dragen,
dan god te dragen geeft”
Nic. Beets

De verhalen die we koppelen aan emoties brengen ons verder van huis dan nodig is. ‘Het is toch verschrikkelijk zus en dramatisch zo!” Of ‘ik voel me rot omdat…..’. Is dat waar? Is dat echt waar? Hoe voelt het als je rechtstreeks contact maakt met je gevoelens, zonder drama, zonder verhalen, zonder analyse, zonder te negeren, te oordelen of te verstoppen wat er feitelijk is.?
Gewoonweg meteen voelen wat er te voelen valt. Dat kan onwennig of tijdelijk onplezierig zijn en brengt je -is mijn ervaring- bij innerlijke rust.
Juist zonder te fixen, te verbeteren of te ploeteren.
In contact zijn met een thuisgevoel dat er altijd al was en zal zijn.
Je natuurlijke eigenheid en wijsheid. Hoe vertrouwder je raakt met je innerlijk hoe groter je zelfvertrouwen.