boos mooier dan een roos

Een kaartje met deze tekst van collega Anneke vond ik in mijn brievenbus een dag na een studieblok haptotherapie waarin ik flink worstelde met boos en braaf. Wat voel ik me gezien door haar, ik krijg er nu nog een warm gevoel van. 
De gebruiksaanwijzing van boos heb ik me relatief laat eigen gemaakt.
Jeetje, wat heeft het vermogen om op een gezonde manier boos te zijn me bakken energie gegeven. Lang gedroeg ik me als een volgzaam persoon, onbewust aangestuurd door het bange brave meisje dat in mijn binnenwereld flink wat plaats in nam. Was ik nog trots op ook; ‘ik doe niet zo moeilijk’. 
In de buitenwereld noemde ze me slagvaardig, doelgericht en enthousiast.
Dat klopt ook wel. Maar er blijft kwetsbaarheid onder de mat door vooral zo aardig mogelijk te zijn. Je kunt dit zien als een onbewust patroon dat veelal in de kindertijd is ontstaan. Vanuit de vele verhalen die ik in mijn praktijk heb gehoord ben ik niet in de enige die hiermee worstelt. Sinds ik het hoofdstuk boos in mijn eigen boek van a tot z gelezen heb, kunnen mensen met vragen over zelfzorg, begrenzing, confrontatie, assertiviteit en verslavende relaties prima bij me terecht. Dit levert spannende en vooral vrolijke ontmoetingen op. 

Lijfelijke uiting van onderdrukte woede 

Voorbeelden van lichaamstaal over boosheid zijn er genoeg. Allemaal boodschappen die helpen om opgekropte energie in beweging te brengen. Bijvoorbeeld; spanning in de borst, strakke kaken, gebalde vuisten of een harde stem. Ik kan flink herrie maken in de keuken als ik boos ben en die boosheid nog niet naar buiten heb gebracht. Non-verbaal spreek ik dan boekdelen. Emotioneel kun je irritatie bijvoorbeeld merken aan een kort lontje, gauw op de teentjes getrapt zijn, plotseling uit de slof schieten, op hoge poten aankomen, kwaad bloed zetten of jezelf opvreten. Je wordt er misselijk van en moet zelfs gal spugen. Veel mensen zijn bang van hun eigen emoties en gevoelens. Liever een gevulde koek of een nieuwe trui dan van binnen voelen en narigheid toelaten totdat het klaar is. Onderdrukte woede vraagt vroeg of laat aandacht. Je krijgt last van klachten als hoofdpijn, maagklachten, hoge bloeddruk of erger.

Wat hoort en wat hoort niet

Welke emoties zijn wel of niet okay voor jou? Van huis uit krijgen we ongeschreven regels mee. Ik vind het ook niet ‘ladylike’ om iemand luidruchtig de mantel uit te vegen. Op sommige emoties rust een taboe. Je eenzaam voelen op een bruiloft? Mag dat wel? Opgelucht zijn als je moeder vertrekt. Mag dat wel? Zijn stropdassen kortwieken als overspel blijkt. Mag dat wel? 
Of nog enger, buiten de lijntjes van de familie kleuren door eens flink uit te vallen of iemand glashelder de wacht aan te zeggen. Houden ze dan nog wel van je? Soms zitten die regels zo diep dat je niet eens voelt dat je hartstikke boos bent. Vrouwen zijn sowieso vertrouwder met verdriet. Een potje huilen ligt daardoor meer voor de hand dan een potje knokken. Ik vind het zeer betamelijk om stante pede op te treden als iemand jouw keus of grens niet respecteert.

Als ik aardig ben houden ze van mij

Is dat waar? Je bent een kei in flexibel meebewegen. Misschien wel als een kameleon. Ze noemen je aardig en tot je verrassing ook wel eens een kattenkop. 
Terwijl je meent aardig te zijn naar jan en alleman. Je blijft ogenschijnlijk vriendelijk en denkt ‘toe maar’, ‘laat maar’ of ‘iemand moet de verstandigste zijn’. Elke keer komt er een streepje in je buik. Zo kun je dat voorstellen. Het vijfde streepje als een dwarsbalk. Zo verzamel je een hele partij blokjes in je buik die danig in de weg kunnen zitten. Meestal komt die ‘bozeblokkenpartij’ er in één keer uit. Bij de verkeerde persoon, op het verkeerde moment en de verkeerde plaats. Niet echt handig dus. Wat zou het makkelijk zijn als je bij het eerste streepje kon zeggen; ‘ho effe, zo zijn we niet getrouwd’ of een zinnetje dat jou past. Boze blokjes sparen is voorbij en autonomie komt in de plaats. 

Angst voor confrontatie

Wat komt dat vaak voor. Mogelijk een gedragspatroon gekenmerkt door machteloosheid. Ik stak liever een sigaret op om ‘bang voor boos’ weg te stoppen dan dat ik een vuist maakte en confronteerde waar nodig om mezelf te beschermen. Roddelen is een ander hulpmiddel om boosheid niet te hoeven adresseren waar het thuis hoort. Het goede nieuws is dat de boosheid dan niet meer onbewust onder de mat blijft. Je krijgt weet van please-gedrag en je voelt aan je water ‘dit kan ik niet langer over mijn kant laten gaan’. Hoppatee, eropaf en glasheldere grenzen stellen waar en wanneer nodig vanuit zelfzorg. Niks inslikken of wegdrukken. Meteen zeggen wat je te zeggen hebt. Afscheid nemen van slachtoffergedrag. Zo kon ik heel zielig kijken, niets zeggen en wel heel diep en hoorbaar zuchten. Dat heb ik achter me gelaten. Wat een opluchting voor mij en mijn omgeving en wat een bijdrage aan mijn vitaliteit.

Onder boosheid ligt verdriet
Als je boosheid voelt opkomen kun je bij jezelf nagaan in hoeverre er sprake is van een ‘vers’ gevoel of dat de situatie een boodschap van vroeger op je bord legt. Een actuele situatie kan oud zeer triggeren en boosheid oproepen die uit de maat lijkt. Kennelijk word je geraakt in eerdere pijn van bijvoorbeeld buitengesloten worden, niet serieus genomen worden of niet voor vol worden aangezien. Pijn die toen te groot voor je was, je was als kind machteloos in de situatie. Nu als volwassene heb je wel mogelijkheden, kun je deze pijn wel in perspectief plaatsen en je over de nog niet helemaal geheelde kwetsuren ontfermen.

Onverbloemd zeggen wat je te zeggen hebt

Wat knap je daarvan op. Je getuigt van zelfrespect door iemand de waarheid te zeggen. Te melden wat je op je lever hebt. Je leert persisteren. Zoals peuters geweldig kunnen. Niet een keer nee zeggen en dan toe maar. Nee, nee en nog eens nee, ik wil het echt niet. Je kent vast het gezegde; ik ben twee en ik zeg nee. 
Zo heerlijk, onbevangen recht voor z’n raap; nee. Stel je eens in gedachten voor, zonder het feitelijk te doen, wat jouw voorkeursneiging is van boosheid uiten. 
Neig je naar vloeken, stampen, tieren, smijten, stampvoeten, briesen of schreeuwen? Welke uitingsvorm ben ik nog vergeten? Wordt het zwart voor je ogen, ga je als een razende tekeer of heb jij in gedachten een andere stijl.

Maak ik er wel of niet een punt van?

Hier komt gezond verstand om de hoek kijken. Je maakt een bewuste keuze. Is dit voorval of het contact met deze persoon voor mij de moeite waard om er een punt van te maken. Zo nee, vind jezelf de moeite waard en laat het gebeuren helemaal los. 
Kies je om je onvrede wél aan te kaarten verzamel dan moed om openlijk je punt te maken, zonder jezelf de ander of spullen geweld aan te doen. Als je je gevoel en behoeften deelt toon je eigenwaarde en draag je oprecht bij aan liefdevolle verbinding.

Voelen wat er te voelen valt

Mijn ervaring is dat hoe minder bang je bent voor boos en hoe meer boosheid als een gezonde uiting van zelfrespect er mag zijn, hoe minder irritatie uitmondt in woede, laat staan in razernij.  De koe wordt immers meteen bij de hoorns gevat. Naarmate je verfijnder voelt en helder onderscheid weet te maken tussen bang, boos, blij en bedroefd en daar uiting aangeeft, win je aan weerbaarheid en veerkracht. Als je in klare taal uitkomt voor je boosheid creëer je ruimte voor echt liefdevol contact. Om te beginnen met jezelf. Je neemt je gevoelens en behoeften serieus en brengt deze in positieve zin in beweging.
Je neemt ook de relatie serieus door je eigen aandeel te benoemen en in contact te blijven. Je houdt er een krachtig en levenslustig gevoel aan over.

‘TisZo’Tis

Eigenheid
Volledig jezelf zijn blijkt een hele kunst. Hoe vaak doe je jezelf beter of minder voor dan je bent? Wat mag publiek en wat moet verborgen blijven? Dit achter de schermen houden gebeurt meestal onbewust vanuit angst voor afwijzing. Het verdrietige is dat je hiermee jezelf afwijst en juist isolement bevordert. Onze natuurlijke eigenheid heeft geen afscherming nodig. Als je je daar bewust van wordt neem je jezelf zoals je bent, met al je zon- en schaduwzijden.

Alles is welkom, het is er toch
Je bent beter af als je ongemak onder ogen ziet, ook al houd je dat liever op afstand. Verdriet en zorgen mogen aan het licht komen. Door je open te stellen voor je kwetsbaarheid verzacht innerlijke verkramping. Boosheid, angst en verdriet, en niet te vergeten blijdschap, krijgen de ruimte. Ook je talenten worden zichtbaar omdat je deze niet langer verborgen houdt uit angst om in het licht te staan. We zijn niet mooier en ook niet lelijker, dit is mijn en jouw eigenheid.

Pijnlijke omweg
Een pijnlijke omweg naar moeiteloosheid is verslaving. Dit overlevingsgedrag roept urgentie op; ‘ik moet het nu hebben of nu doen’. In mijn ogen kiest niemand hier te kwader trouw voor. Iedereen handelt elke dag naar beste weten. Dat kan betekenen dat je je innerlijke onrust liefst verdooft of dempt met drank, drugs of met welke afleiding van onrustgevoelens dan ook:
– vuile was hang je toch niet buiten? ;
– problemen? Ach, morgen schijnt de zon weer;
– ik voel me beter als ik me stoer en sterk voordoe;
– mijn populariteit geeft me de illusie van erbij horen;
– als ik mijn uiterste best doe, dan houden ze van mij;
– etc.…

Het lichaam liegt nooit
De waarheid ontkennen lijkt comfortabeler dan deze onder ogen te zien. Ik was zelf ‘bang voor boos’. Als ik boosheid voelde opkomen snakte ik naar een sigaret. Liever eenzaam paffen dan in contact boosheid uiten. Uiteindelijk betaal je voor elke omweg een prijs. Een prijs die na verloop van tijd hoger is dan de aanvankelijke onrust. Boosheid binnenhouden kan misbruik en please-gedrag tot gevolg hebben. Alcohol maakt meer kapot dan je lief is. Burn-out door mateloze werkdrang brengt algehele malaise. Etc.. Ieder heeft zo haar of zijn eigen voorbeelden van verslavende omwegen. Je lijf helpt je door signalen af te geven die een appel doen op zelfzorg. De vraag is of je dat signaal ook oppikt en ernaar handelt? Soms moet je lijf wel heel hard ‘roepen’, met nare spanningsklachten tot gevolg.

Basis & focus
De praktijk leert dat hoe opener je bent over je onzekerheden, hoe zelfverzekerder je jezelf voelt. De extra moeite van de schijn ophouden, betweterij of vergelijking komt te vervallen. Daarvoor komt open contact in de plaats. Des te vertrouwder je bent met je binnenste, des te groter je zelfvertrouwen. Dit biedt een stevige basis van innerlijke rust. Ik noem dit ‘mijn innerlijke haven’ van waaruit ik de wijde wereld inga en terugkeer. Narigheid uit het verleden heeft gaandeweg voldoende aandacht gehad. Angst voor de toekomst blijkt zinloos, het loopt toch anders. Dan blijft present zijn in het nu over. Stevig vertrouwend op je innerlijke basis weet je in het moment wat je te doen staat. Telkens weer. Prioriteiten stellen vanuit trouw aan jezelf en je daar op focussen geeft voldoening. Je lijf en gevoelsleven zijn daarbij richtinggevend. Helder kiezen wat je wel op je neemt en waar je nee tegen zegt. Juist doordat je zelf goed voor je behoeften zorgt, heb je echt iets over voor de ander.

Zachtmoedig in beweging
Moed is de kracht waaruit je ondanks angst en tegenspoed handelt naar eigen beste weten. Geef jezelf toestemming om jouw voorkeuren op de eerste plaats te zetten, wat een ander daar ook van vindt. Dat brengt vrijheid en geeft ruimte voor echt contact. Als het allemaal niet perfect hoeft, is uitstelgedrag niet meer nodig en kun je genieten van je resultaten.
Reële problemen actief oplossen geeft tevredenheid. Dit weet ik -met vallen en opstaan- vanuit eigen ervaring. Mijn persoonlijke groei is net als de jouwe; altijd klaar en nooit af.